Zespół CERT Polska, działający w strukturach państwowego instytutu badawczego NASK, przypomina o dziesięciu podstawowych zasadach, które mogą uchronić użytkowników sieci przed utratą pieniędzy oraz wrażliwych danych. Jak podkreślają eksperci, cyberbezpieczeństwo w dużej mierze zależy od codziennych nawyków, a nie od zaawansowanej wiedzy technicznej.
Rozdziel służbowe od prywatnego
Pierwsza zasada dotyczy korzystania z jednego urządzenia zarówno do spraw służbowych, jak i prywatnych. Choć takie rozwiązanie bywa wygodne, generuje zbyt duże ryzyko. Dokumentów firmowych nie należy przechowywać na prywatnym komputerze ani telefonie.
Chroń dane i stosuj 2FA
Urządzenia i zainstalowane na nich programy gromadzą tysiące informacji – zarówno tych wprowadzanych ręcznie, jak i zapisywanych automatycznie w trakcie codziennego użytkowania. Samo hasło może okazać się niewystarczające, dlatego warto włączyć uwierzytelnianie dwuetapowe (2FA), czyli potwierdzanie logowania dodatkowym czynnikiem.
Hasła: długie, unikalne, niepowtarzalne
Mocne hasła pozostają jedną z podstawowych metod ochrony kont. Im są dłuższe i bardziej unikalne, tym trudniej je odgadnąć lub złamać. Nie należy używać tego samego hasła w różnych serwisach – jeśli zostanie przejęte, przestępcy spróbują wykorzystać te same dane logowania m.in. w poczcie elektronicznej czy mediach społecznościowych.
Fałszywe strony i wiadomości od „znajomych”
Cyberprzestępcy tworzą witryny łudząco podobne do serwisów banków, sklepów internetowych, bramek płatności czy platform społecznościowych. Kopiują logo, zdjęcia, treści oraz układ strony. Z kolei nieoczekiwana wiadomość z linkiem od znajomego sprzed lat, prośba bliskiej osoby o szybki przelew lub kod BLIK, a także informacja o wypadku kogoś z rodziny i pilnej potrzebie pieniędzy – to scenariusze często wykorzystywane przez oszustów.
Oszustwa inwestycyjne i fałszywe telefony z banku
Szybki i wysoki zysk przy niewielkim ryzyku powinien wzbudzać czujność. Oszustwa inwestycyjne często zaczynają się od atrakcyjnej reklamy w mediach społecznościowych lub wyszukiwarce. Podobnie niepokojący telefon z banku, w którym ktoś informuje o podejrzanej transakcji lub próbie włamania i przekonuje, że trzeba działać natychmiast – to jeden ze sposobów działania przestępców. Nie należy podejmować decyzji pod wpływem emocji ani presji czasu.
Backup to ostatnia linia obrony
Przygotowanie kopii zapasowych to ostatnia, ale równie istotna zasada. Odpowiednio zarządzane kopie chronią przed wypadkami losowymi oraz szkodliwym oprogramowaniem.
Zgłaszaj podejrzane strony i SMS-y
Każdy może zgłaszać niepokojące treści – nie trzeba być ekspertem ani posiadać specjalistycznej wiedzy. Wystarczy czujność i odrobina dobrej woli. SMS z podejrzanym linkiem można bezpłatnie przesłać pod numer 8080, co pozwala szybko ostrzec innych. Zgłoszenia można też kierować w zakładce „Bezpiecznie w sieci”.
Eksperci zwracają uwagę, że linki prowadzące na fałszywe strony mogą wyglądać na prawdziwe, ale zawierają drobne zmiany, np. literówki lub dodatkowe znaki. Nie pokazują pełnego adresu strony, dlatego oszuści z premedytacją wykorzystują je m.in. w wiadomościach SMS. Aby zobaczyć pełen adres, wystarczy kliknąć w pole nadawcy. Należy też upewnić się, że część po znaku „@” nawiązuje do oficjalnej strony instytucji.
Nie loguj się do banku lub na inne konta za pośrednictwem linku otrzymanego w wiadomości e-mail lub SMS – apelują eksperci CERT Polska.
Z ostrożnością należy podchodzić do linków i załączników otrzymywanych w wiadomościach, jeśli nie wiadomo, od kogo pochodzą i co się w nich znajduje. Nigdy nie należy udostępniać danych takich jak PESEL, data urodzenia, numery kart płatniczych, loginy czy hasła do kont.
Skala zjawiska: 140 mln zablokowanych prób
Skuteczność zgłoszeń potwierdzają dane. W 2025 roku zablokowano 140 mln prób wejść na niebezpieczne strony, otrzymano 658 tys. zgłoszeń, a 244 tys. stron wpisano na Listę Ostrzeżeń. Im szybciej informacja o podejrzanej stronie lub wiadomości trafi do specjalistów z NASK, tym szybciej mogą oni doprowadzić do zablokowania szkodliwej witryny, ostrzec innych i ograniczyć działania cyberprzestępców.
NASK to państwowy instytut badawczy specjalizujący się w cyberbezpieczeństwie, analizie zagrożeń cyfrowych i wspieraniu odporności polskiego internetu. Od ponad 30 lat realizuje projekty naukowe, edukacyjne i technologiczne chroniące użytkowników sieci – zarówno instytucje, jak i zwykłych internautów. W jego strukturze znajdują się CSIRT NASK oraz zespół CERT Polska. Więcej informacji o cyberbezpieczeństwie dostępnych jest na stronie cyber.gov.pl.
